Een universiteit als beloning voor een beleg
Leiden University werd in 1575 gesticht door Willem van Oranje, als beloning voor de stad omdat die het jaar ervoor, in 1574, een zwaar beleg door Spaanse troepen had doorstaan — bekend als het Leidens Ontzet, tot op vandaag jaarlijks herdacht op 3 oktober met haring en wittebrood in de hele stad. Die herkomst maakt Leiden anders dan Utrecht of Delft in deze gids: de identiteit van de stad is direct verbonden aan één historische gebeurtenis en de instelling die daaruit voortkwam, niet aan handel of nijverheid.
Het Rapenburg als universiteitsgracht
Het Rapenburg, de deftigste gracht van de stad, is al eeuwenlang de plek waar de belangrijkste universiteitsgebouwen staan — het Academiegebouw, gevestigd in een voormalige kloosterkerk, ligt er nog altijd. In tegenstelling tot Amsterdams grachtengordel, die vooral om koopmanshuizen draait, of Utrechts werven, die om handel draaiden, is het Rapenburg door en door een academische gracht.
Rembrandt en de Hortus botanicus
Rembrandt van Rijn werd in 1606 in Leiden geboren en woonde er tot zijn vertrek naar Amsterdam begin jaren 1630 — de stad heeft geen enkel bewaard gebleven huis van hem, maar wel een aantal plekken die met zijn vroege leven worden geassocieerd. De Hortus botanicus, gesticht in 1590 als onderdeel van de jonge universiteit, is een van de oudste botanische tuinen van Europa en was historisch een van de eerste plekken in Europa waar de tulp op grote schaal werd gekweekt, via de plantkundige Carolus Clusius.
Een studentenstad, geen museumstad
Met een van de grootste studentenpopulaties van Nederland relatief tot de stadsgrootte, voelt Leiden minder als een bevroren historisch decor dan Delft en meer als een levende stad waar de universiteit nog altijd het dagelijkse ritme bepaalt — fietsende studenten, drukke cafés rond etenstijd, en een studentenverenigingscultuur die in de andere drie steden minder op de voorgrond staat.
Praktisch voor onderweg
- Het Rapenburg en de historische binnenstad liggen op comfortabele loopafstand van het station, ruim binnen 15 minuten.
- Buiten het collegeseizoen (zomervakantie) is de stad merkbaar rustiger — wie de studentensfeer wil proeven, plant het bezoek beter in het najaar of voorjaar.
- De Hortus botanicus is een aparte, betaalde attractie los van de rest van de universiteit — check vooraf de openingstijden, die buiten het groeiseizoen beperkter zijn.
Beste periode om te gaan
Voorjaar geeft de Hortus botanicus op zijn kleurrijkst; het naseizoen, wanneer het academisch jaar net weer is begonnen, geeft de meest levendige studentenstad-sfeer zonder de drukte van de zomer.